ایده هاایده های دام , طیور , آبزیان

آشنایی با طرح پرورش اسب ، احداث مزرعه پرورش اسب

طرح پرورش اسب
به گواهی تاریخ و بدون هیچ تردیدی خاستگاه این چارپای برازنده، ایران بزرگ بوده است که محدوده آن از شمال به کرانه های دریاچه آرال، از شرق به دامنه های پامیر و ماورالنهر و ازجنوب به کرانه های خلیج همیشگی فارس تا شمال آفریقا و از غرب به میان رودان (بین النهرین ) تا سرزمین های بیزانس بوده است تا آنجا که می گویند در سراسر جهان اسبی یافت نمی شود که که خون اسب نژاد آرین در رگهایش جاری نباشد.

باستان شناسان از دل خاک سنگ نبشته هایی به جا مانده از خاک های آپادانا، شوش و تخت جمشید بدست آورده اند که هرچه عمیق تر به آن می نگریم در آن نقشی از پیکر اسبان بیشتر نمود پیدا می کند. و حتی کشف اسکلت چند سوار و اسب در دسته آبادگیران و یا اشیاء دیگر همچون لگام و زین در مناطق لرستان و یک نوع اسب به نام هیپاریون در مرز چال مراغه کشف شده که اتکا ایـــــرانیان را در امور سیاسی – نظامی و اقتصادی به اسب اثبات می کند.

اسب از دیرباز در خدمت انسان بوده است، این حیوان بدست ایرانیان تربیت و به جهان عرضه شده است. اما اقوام دیگر میوه زحمات آرین را در چپاولگریهای بی رحمانه غارت کرده و حتی به نام خودشان نام گذاری کرده اند.

دراین گزارش سعی داریم شما را با چگونگی راه‌اندازی یک مزرعه پرورش اسب آشنا کنیم. بیشتر افراد فکر می‌کنند که راه‌اندازی یک مزرعه پرورش اسب کار ساده‌ای است اما اگر شما هم این‌طور فکر می‌کنید باید بدانید سخت در اشتباهید. در نظر داشته باشید که اسب حیوان بسیار حساسی است و پرورش و نگهداری از آن هم هزینه‌بر است و هم اینکه قلق‌های خاص خودش را دارد.

پرورش اسب و پتانسیل بالای اشتغال‌زایی

صنعت اسب در دنیا همیشه یکی از صنایع پول ساز با گردش مالی بالا بوده است چون از یک سو افراد بسیاری به نگهداری و پرورش اسب علاقه‌مند بوده‌اند و در آن سرمایه‌گذاری کرده‌اند و کم‌کم آن را به شکل اقتصادی در آورده‌اند و برای آن با تبلیغات و رسانه‌های جمعی بازار‌ ايجاد کرده‌اند که ‌اين بازار به سرعت به سمت حرفه‌اي شدن پیش می‌رود و از سوی دیگر دولت‌ها همیشه در حال گسترش فعالیت‌های مرتبط با اسب بوده‌اند از دو منظر؛ یکی سرگرمي‌ و دیگری اشتغالزایی.

جنبه سرگرمی گاه استفاده‌های سیاسی نیز در بر داشته است بدین صورت که با‌ ايجاد مسابقات و کمک به تولید و ‌ايجاد رقابت بین تولید‌کنندگان از اسب به‌ عنوان یک ابزار ساده و کم هزینه برای سرگرم کردن مردم استفاده کرده است. و از دیدگاه دیگر بخش اشتغالزایی‌، صنعت اسب یکی از صنایع بسیار اشتغالزا است از تولید تا نگهداری و آموزش اسب برای مسابقات و خدمات وابسته و تولید لوازم سوارکاری که هنوز به صورت دستی تولید می‌شوند و فروش بالایی هم دارند. البته ‌اين بدان معنی نیست که نباید با تکنولوژی در تولید پیش رفت.

سرمایه‌گذاری در صنعت اسب

اگر حداقل یک سرمایه 800 میلیون تومانی در اختیار دارید و به پرورش و نگهداری اسب هم علاقه‌مندید می‌توانید کار را از خرید یک زمین 1500 تا 2000 متری شروع کنید. از هزینه خرید زمین که بگذریم (البته به دلیل اختلاف قیمت زمین در مناطق مختلف) باید بدانید که از این زمین باید بین 500 تا 600 متر را برای احداث مانژ در نظر بگیرید. برای جداکردن کره‌ها از مادر هم احتیاج به مانژ جداگانه‌ای (به منظور لونج کردن) دارید که حدود 400 متر فضای زمین شما را اشغال می‌کند همچنین باید حدود 200 متر برای انبار علوفه و بین250 تا 350 متر برای ساخت اسطبل‌ها و فضاهای مسقف در نظر بگیرید. گام اول پس از خرید زمین حصارکشی دور زمین است که ممکن است بین 30 تا 50 میلیون تومان برایتان آب بخورد.

تصویر سرمایه‌گذاری در صنعت اسب

بعد از حصارکشی دور زمین باید به تفکیک آن به فضاهای مورد نیاز پیش‌گفته پرداخت. برای ساخت یک انبار علوفه 200 متری هم می‌توانید از سوله فلزی استفاده کنید که ساخت آن کمی برایتان گران‌تر در می‌آید و هم می‌توانید یک انبار معمولی آجری بسازید که حدود 40 میلیون تومان برایتان هزینه در بر دارد. برای حصارکشی مانژ‌ها هم می‌توانید از حصار‌های چوبی استفاده کنید و هم از حصار‌های آهنی که برای هر مانژ بین سه تا پنج میلیون باید کنار بگذارید.

برای جلوگیری از آسیب‌دیدگی اسب‌ها باید کف مانژها را با ماسه معمولی یا خاک نرم یا ماسه دریا تا حدود 40 تا 50 سانتی‌متر بپوشانید که این کار هم چهار میلیون برای هر مانژ تمام می‌شود. برای اینکه مزرعه شما توجیه اقتصادی داشته باشد لااقل باید از 10 مادیان شروع کنید که این تعداد مادیان به‌علاوه کره‌هایی که در آینده متولد خواهند شد به 25 تا 30 اسطبل نیاز دارند. فضای هر اسطبل باید سه متر در چهار متر باشد یعنی 12 متر مربع برای هر اسطبل، که با یک حساب سر‌انگشتی بین75 تا 100 میلیون هزینه به پروژه شما تحمیل می‌کند. علاوه بر این برای سیستم آبخوری برای هر باکس 500 هزار تومان باید در نظر بگیرید.

دستگاه لونج مکانیزه هم 100 میلیون تومانی قیمت دارد که البته برای شروع کار خیلی هم ضروری به حساب نمی‌آید. اما لازم است یک دستگاه جو‌پرس‌کن (این دستگاه جو را به‌صورت بلغور درمی‌آورد) برای مجموعه خود تهیه کنید که حدود 3میلیون تومان دیگر هم به هزینه‌های شما می‌افزاید. مهم‌ترین بخش کار خرید مادیان‌هاست. همان‌طور که گفته شد برای اینکه کارتان از لحاظ اقتصادی به صرفه باشد باید لااقل با 10 مادیان شروع کنید. سعی کنید تمام دقت و درایت خود را در این بخش متمرکز کنید زیرا هم ممکن است کلاه سرتان برود و هم برای اینکه در آینده درآمد خوبی نصیبتان شود باید مادیان‌های با ‌نژاد مناسب خریداری کنید.

توجه داشته باشید که مادیان‌هایی که شما خرید می‌کنید بخشی از شناسنامه کره‌هایی است که در آینده قرار است با فروش آنها حاصل کارتان را برداشت کنید. قیمت خرید هر مادیان که به درد کره‌گیری بخورد از 10 میلیون تومان شروع می‌شود. بنابراین باید دست‌کم 100 میلیون تومانی هم برای این کار کنار بگذارید. اگر چشم به تسهیلات دولتی دوخته‌اید و می‌خواهید به این امید وارد این عرصه شوید جالب است بدانید که دولت تسهیلاتی در این زمینه ارائه می‌دهد و با ارائه طرح و گرفتن مجوزهای لازم می‌توانید از این تسهیلات بهره‌مند شوید و میزان آن بستگی به طرح شما دارد.

در مورد مکان‌یابی باید بدانید که در هر جایی می‌توانید مزرعه خود را راه‌اندازی کنید اما در تهران به دلیل سطح درآمدی مردم استقبال از اسب و ورزش سوارکاری بیشتر است؛ البته در مورد باشگاه‌های سوارکاری این یک مزیت است ولی برای پرورش‌دهندگان اسب تفاوت چندانی ندارد. برای تامین نیروی کار مورد نیاز هم باید توجه داشته باشید که به پنج نیروی کار با دانش فنی مناسب نسبت به اسب نیاز دارید. برای سرمایه‌گذاری در این کار نیازی نیست که دانش فنی خاصی داشته باشید. اطلاعات کلی در رابطه با اسب برای شما کفایت می‌کند فقط سعی کنید در هنگام خرید مادیان‌ها از یک فرد متخصص در کنار خود استفاده کنید.

 مجوزهای لازم برای پرورش اسب

پس از تکمیل فضای مورد نظر برای کسب مجوز‌ها باید به سراغ اداره جهاد کشاورزی بروید. مهم‌ترین نکته‌ای که باید برای کسب مجوز رعایت کنید این است که مزرعه پرورش اسب شما نباید در منطقه مسکونی واقع شده باشد. پس از بازدید از محل توسط کارشناسان جهاد کشاورزی در صورت استاندارد بودن و تایید محل و داشتن شرایط و مدارک لازم فرآیند کسب مجوز دو هفته طول می‌کشد. البته مبلغی جزیی بابت مجوز از شما اخذ می‌شود.

فرصت‌ها و تهدیدها پرورش اسب

دقت در خرید مادیان‌ها و انتخاب سلیمی از ‌نژاد مرغوب می‌تواند تا حدی تضمین‌کننده بازگشت سرمایه شما باشد. در مورد تهدید‌ها هم می‌توان گفت که اسب حیوان حساسی است و بیماری‌ها و از‌بین‌رفتن اسب بزرگ‌ترین تهدید سرمایه شماست. بیماری مشمشه مهم‌ترین و خطرناک‌ترین بیماری در میان اسب‌هاست که واگیردار هم هست و بسیار کشنده است. بیماری‌های دیگری مانند سرماخوردگی و دل درد هم هست که رایج است ولی خیلی خطرناک نیست البته شما می‌توانید برای پیشگیری از زیان‌های احتمالی اسب‌هایتان را بیمه کنید.

هزینه،درآمد و سود احتمالی طرح پرورش اسب

بیشترین سهم هزینه‌ها پس از راه‌اندازی طرح پرورش اسب مربوط به تغذیه اسب‌ها می‌شود. معمولا برای صرفه‌جویی در هزینه‌ها علوفه‌ها به‌صورت سالانه و در فصل مناسب خریداری و انبار می‌شود. هر مادیان روزانه در حدود 10 کیلوگرم یونجه به قیمت 1050تومان (در زمستان 1600تومان)، هشت کیلوگرم جو به قیمت1000 تومان (درزمستان1700 تومان) و پنج کیلوگرم ذرت به قیمت 1700 تومان (در زمستان2500 تا3000 تومان) مصرف می‌کند که با یک ضرب و تقسیم ساده هزینه‌ها و میزان مصرف سالانه مشخص می‌شود. علاوه بر این هزینه نعل‌بندی هر 40 روز یک‌بار و هر بار 50 هزارتومان برای هر اسب یا مادیان و هزینه دامپزشکی ماهانه 50 تا 60 هزار تومان برایتان آب می‌خورد.

برای کره‌گیری در پرورش اسب دو روش وجود دارد:

روش اول لقاح مصنوعی که در ایران کمتر مورد استفاده قرار می‌گیرد و روش دوم لقاح طبیعی با استفاده از سلیمی یا نریان‌های با‌نژاد مناسب. صاحبان مادیان‌ها معمولا از طریق اینترنت یا گاهی مواقع از روش‌های دیگر برای یافتن سلیمی مناسب استفاده می‌کنند و باید مبلغی را برای استفاده از سلیمی مورد نظر برای مادیان خود بپردازند که این مبلغ بسته به‌ نژاد و اصل و نصب نریان مورد نظر متفاوت است. کره‌ها بعد از هفت ماه دوره شیردهی از مادر جدا شده و تحت تعلیم قرار می‌گیرند و پس از یک سال قابل فروش‌اند.

فروش هر کره برای کورس بین 15 تا 70 میلیون تومان و برای سواری بین 10 تا 50 میلیون تومان درآمد نصیب شما می‌کند. البته برای توسعه کارتان می‌توانید تعدادی از کره‌ها را نگه دارید. درنهایت با کسر هزینه‌ها بین 30 تا 100 میلیون تومان در سال برای پرورش‌ دهنده اسب باقی می‌ماند که بسته به ‌نژاد و اصالت کره‌ها و تعداد فروش متفاوت است. نکته مهم اینکه حداقل 2 سال طول می‌کشد تا سرمایه‌گذاری شما به بهره‌برداری برسد.

پرورش اسب در ایران

اسب را که به احتمال قوی می توان زیستگاه و برخاستگاهش را ایران بدانیم در تمام ادوار تاریخی همواره در زندگی و در کار و در جنگ یار و یاور ما بوده و هنوز هم هست. کشور ما با وجود وضعیت اقلیمی، اجتماعی و اقتصادی و بنا بر اقتضای وضع و هدف پرورش دهندگان اسب دارای اشکال گوناگون مدیریت پرورش اسب و اسبداری می باشد.در حال حاضر مدیریتهای ناظر بر تولید، اقتصاد، نگهداری و پرورش اسب به شرح زیر است:

پرورش اسب به شیوه عشایری: عشایر کشور ما بنا به اقتضای وضع و به لحاظ سنت آبا و اجدادی به نگهداری و پرورش اسب اقدام و معمولا” بسته به وابستگی های آبا و اجدادی خود به ایل، عشیره و طایفه، نژاد و تیره، اسب خاصی را پرورش می دهند، همانگونه که در خوزستان در نژاد برخی از قبایل عرب منطقه و از جمله میرها، سنجابی ها و جافها در مناطق اسب کردی (کردستان، کرمانشاه و …) و تراکمه در ترکمن صحرا.

پرورش اسب در روستاهای کشور: روستاییان کشور ما از چند جنبه اقدام به پرورش اسب می نمایند، از جمله آنها:

1- پرورش اسب به منظور سواری: عده ای از روستاییان کشور ما از چند جنبه اقدام به پرورش یک و یا دو یا سه سر اسب جهت سواری پرورش می دهند.

2- پرورش اسب به منظور کره کشی و فروش مازاد تولید برای کسب درآمد: این شیوه پرورش بیشتر در روستاهای کردستان، کرمانشاه، آذربایجان غربی، خوزستان، گرگان و گنبد رایج بوده و در این شیوه معمولا” روستاییان برای کره کشی و تکثیر، اسبی را از نژاد خالص نگهداشته و از مادیانها کره کشی کرده و مازاد تولید خود را به معرض فروش می گذارند.

3- پرورش اسب به منظور تولید استر، قاطر و خرپوزگی: در این شیوه که معمولا” پرورش اسب توام با پرورش الاغ می باشد معمولا” روستایی و به عبارتی مدیر تولید اقدام به قاطرکشی نموده و تولیدات خود را در مناطق مختلف کشور به فروش می رساند. از نمونه های بارز این نوع مدیریتهای پرورشی روستایی (کره بند) برازجان واقع در استان بوشهر، مناطق قاطر کشی استانهای آذربایجان، خراسان، لرستان، کردستان و اشگورات مازندران و گیلان می باشد.

4- پرورش اسب به منظور کار: در بعضی از روستاهای کشور که داشتن خودرو برای روستایی مستلزم تخصیص سرمایه و هزینه بالا می باشد از کار این حیوان و نتاج آن برای:

  • حمل محصول غله، شالی و دیگر تولیدات از مزرعه به سر جاده.
  • به منظور شخم در مزارع کوچک و مزارعی که ماشین آلات قابلیت انعطاف و کفایت مانور اسب را ندارند.
  • برای حمل کود، بذر و نشا به مزرعه و شالیزار که به علت عدم وجود راه ارتباطی ماشین رو و یا علل دیگر منجمله گل و لای، رفت و آمد خودرو به مزرعه غیر ممکن است.
  • برای حمل محصول از مراتع و مزارع و جنگلهایی که راه ماشین رو نداشته و یا حمل محصول با ماشین به لحاظ قیمت گران تمام می شود.
  • برای حمل و نقل وسایل معیشتی روستاییان به مرکز دهستان، به ویژه در مواردی که هزینه حمل با ماشین مقرون به صرفه نیست.
  • به منظور حمل بیمار در فصول سرد یا شبانگاه که روستاییان دسترسی به خودرو نداشته و فوریت مداوای بیمار ایجاد می کند.

پرورش اسب در شهرها و شهرستانها: در حال حاضر در شهرها پرورش دهندگان اسب به منظورهای ذیل اقدام به پرورش و نگهداری اسب می نمایند.

1- پرورش اسب به وسیله موسسات و نهادهای دولتی: ارتش جمهوری اسلامی ایران، سپاه پاسداران جمهوری اسلامی ایران، وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، نیروهای انتظامی کشور، اداره کل سوارکاری و پرورش اسب و دیگر نهادها و موسسات دولتی پرورش دهندگان اسب می باشند.

2- صاحبان اصطبل ها و باشگاههای خصوصی: اهداف این مدیریت ها عبارتند از: شرکت در مسابقات ورزشی مانند کورس، درساژ، پرش، چوگان، سوارکاری و صحرانوردی. بدیهی است شرکت در مسابقات در انحصار این گروه نبوده و دیگر پرورش دهندگان و صاحبان اسب نیز در این مسابقات شرکت می کنند.

  • آموزش سوارکاری به اشخاص مبتدی و تامین سرویس سوارکاری برای سوارکارانی که عاری از اسب شخصی می باشند.
  • پانسیون کردن اسبهای اسبدارانی که فاقد اصطبل بوده و برای نگهداری اسب خود نیاز به اصطبل دارند.
  • پرورش اسب به صورت تک اسبی، دو اسبی و یا چند اسبی در باغات و اصطبلهای شخصی و خصوصی افراد به منظور سواری، شکار، سرگرمی، تفریح و مسابقه
  • ایجاد تفریحات سالم در پارکها و تفرج گاهها
  • کره کشی و ازدیاد و تولید و پرورش اسب و فروش آن
  • تلفیقی از موارد یاد شده به ویژه خرید و فروش و دلالی اسب

پرورش اسب به منظور تحقیقات و اصلاح نژاد: این شیوه پرورش اسب که طبق برنامه مشخص اصلاح نژادی و به نژادی و حفظ ژنهای مطلوب نژادی و تکثیر آن انجام میگیرد. برای حفظ کفایت علمی و فنی در صلاحیت مدیریتی مراکز تحقیقات و اداره کل پرورش و اصلاح نژاد دام، معاونت امور دام وزارت جهاد کشاورزی بوده و یا با نظارت مستقیم این اداره کل به وسیله بخش تعاونی و خصوصی اداره انجام می گیرد.

تصویر اسب ایرانی

ایران در آینده نزدیک به یک کشور مطرح در عرصه اسب دوانی و قطب صادرات اسب تبدیل خواهد شد. ایران از امکانات و توانمندیهای بالایی در عرصه پرورش اسب مسابقه برخوردار است و می‌تواند از طریق پرورش، نگهداری و صادرات اسب، برگزاری مسابقات منطقه‌ای در رشته‌های استقامت و پرش و فعالیت باشگاهها، هزاران فرصت شغلی ایجاد کرده و درآمدهای فراوانی بدست آورد. سوارکاری امروزه یک صنعت و ورزش پولساز در جهان است که سالانه میلیاردها دلار درآمد برای کشورهای فعال در این عرصه به همراه دارد.

به عنوان نمونه آمریکا که از این ناحیه سالی 30 ‪ میلیارد دلار و ژاپن ۲۲‪ میلیارد دلار عایدی بدست می‌آورند. این درآمدها ناشی از برگزاری مسابقات اسبدوانی، خرید و فروش اسبهای مسابقه و نیز خدمات نگهداری و پرورش اسب است و در صورت برنامه‌ریزی درست، سوارکاری در ایران می‌تواند از نظر “پولساز بودن” و “جاذبه” جای فوتبال را بگیرد.از طرفی سوارکاری از ورزشهای مورد تاکید اسلام است و در فرهنگ ملی ایرانیان نیز اسب و اسب‌سواری جایگاه والایی دارد.

نحوه اصلاح نژاد و پرورش اسب ها، تولید اسب های مرغوبی را باعث شد که هم در زیبایی و تناسب و هم در توان و قدرت نمونه بودند. این گروه که به نام اسب عرب ایرانی معروف می باشد، با وجود همه ضربه هایی که دیده همچنان تا روزگار ما باقی مانده است و از ذخایر ارزشمند ژنتیکی کشورمان محسوب می شود.

اسب های ایرانی دارای پنج نژاد شامل اسبچه خزر، اسب اصیل عرب که خاستگاه ایرانی دارد، اسب کرد، اسب ترکمن و اسب دره‌شوری می باشد. در حال حاضر، بیش از 15هزار راس از آنان برای فعالیت ورزشی ثبت شده است.

در حال حاضر 150 ‪ باشگاه سوارکاری در کشور وجود دارد که از این تعداد، تهران با 80 باشگاه در صدر نشسته است و یزد با 25 باشگاه دومین جایگاه را در این زمینه در کل کشور دارد. در پرورش اسب عرب نیز خوزستانیها در کشور از همه فعالترند اما باز هم در این زمینه، یزد صاحب جایگاه دوم در ایران است. ورزشکاران اسب سوار تهرانی در رشته پرش از دیگر سوارکاران کشور جلوترند ولی در رشته استقامت، “لرها” مقام اول را دارا می باشند

طرح “شناسایی ژنتیکی اسبها” (ژنوتایپینگ) از چند سال پیش در مورد اسبهای عرب و اسبچه خزر آغاز شده است و این طرح بزودی در مورد اسب کرد، ترکمن و دره‌شوری نیز به اجرا درخواهد آمد. مشکل قرنطینه اسبهای ایرانی نیز سال گذشته حل شد و سوارکاران ایرانی برای نخستین‌بار پس از انقلاب اسلامی توانستند در مسابقات خارج از کشور شرکت کنند. هم‌اینک مشکل قرنطینه اسبها در مهرشهر کرج و کیش حل شده است.

توصیه فعالان بازار

فرشاد صادقی، پرورش‌دهنده موفق اسب درباره شرایط بازار می‌گوید: در حال حاضر شرایط بازار برای ورود افراد مناسب است. وی با اشاره به اینکه فرصت سرمایه‌گذاری در این حوزه هنوز برای خیلی از افراد ناشناخته است، افزود: توصیه من به افرادی که می‌خواهند به این سمت‌و‌سو حرکت کنند این است که اگر علاقه‌ای به این کار ندارند وارد این حوزه نشوند چون کار ساده‌ای نیست. استفاده از افراد خبره می‌تواند در خرید مادیان‌ها بسیار کمک‌کننده باشد تا فروشندگان از موقعیت این افراد سوء‌استفاده نکنند.

در انتخاب سلیمی‌ها دقت کنید چون قیمت کره‌ها یا محصول کار تا حد زیادی به شجره‌نامه و ‌نژاد آنها بستگی دارد. درنهایت رسیدگی و مراقبت فوق‌العاده می‌تواند وجه تمایز شما با سایر پرورش‌ دهندگان اسب باشد. مهرداد افراخته، قائم‌مقام اسبق فدراسیون سوارکاری درباره شرایط و بازار پرورش اسب در ایران می‌گوید: ما هنوز نتوانسته ایم اسب‌هایمان را در بازار‌های جهانی ارائه دهیم. هنوز مشکلات زیادی در جریان صادرات اسب و شرکت در مسابقات برون‌مرزی داریم و تا‌زمانی‌که این مشکلات بر طرف نشود صنعت پرورش اسب در ایران به جایگاه واقعی خود نخواهد رسید.

اگر زمانی برسد که ما بتوانیم اسب‌هایمان را صادر کنیم پرورش اسب در ایران مقرون به صرفه خواهد بود. وی در ادامه شناخت جایگاه واقعی پرورش اسب در ایران را لازمه ورود به بازار دانست. احمد ستوده‌نیا یکی دیگر از پرورش‌ دهندگان اسب گفت: علاقه شرط اول ورود به این کار است و کسی که وارد این حرفه می‌شود نباید از همان ابتدا چشم به جنبه اقتصادی کار داشته باشد.

پیشنهاد می‌کنم بخشی از سرمایه خود را به‌عنوان سرمایه در گردش در اختیار داشته باشند تا بتوانند با نوسانات بازار مقابله کنند. کره‌های نامناسب جوابگوی هزینه‌های انجام شده برای مادرش نیست، بنابراین در انتخاب سلیمی‌ها دقت کنند. با تمام این تفاسیر باشگاه‌داری در ایران از پرورش اسب سود بیشتری دارد.

 

لطفا به این مطلب امتیاز دهید:

امتیاز کاربر: 5 ( 1 نتایج)
نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

نه + 10 =

دکمه بازگشت به بالا
0