ایده هاایده های کشاورزی

آموزش طرح کاشت و پرورش قارچ گانودرما

شرایط و ضوابط قارچ های پرورشی خاص

دستورالعمل اجرایی و ضوابط فنی صدور مجوز قارچ های پرورشی خاص (قارچ گانودرما و شیتاکه)
پنج گونه عمده قارچ خوراکی که در دنیا تولید و 85 درصد تولید جهانی قارچ خوراکی را تشکیل می دهند عبارتند از: قارچ دکمه ای 30 درصد قارچ های صدفی 27 درصد قارچ شیتاکه 17 درصد و سایر قارچ ها 26 درصد در حال حاضر در ایران عمده تولید قارچ خوراکی کشور (بیش از 99 درصد تولید) قارچ خوراکی دکمه ای سفید و کمتر از 1 درصد قارچ خوراکی صدفی می باشد. با توجه به روند روبه رشد تولید قارچ خوراکی در دنیا و ایران، ایجاد تنوع در تولید گونه های قارچ خوراکی در کشور ضروری است. لازم به ذکر است تجربه تولید گونه های قارچ خوراکی به غیر از قارچ دکمه ای، از جمله قارچ صدفی در ایران در سال های قبل نیز وجود داشته است اما به دلایل مختلف از جمله عدم ترویج و فرهنگ مصرف قارچ صدفی، تولید به شیوه سنتی و … جایگاه خود را همانند قارچ دکمه ای در سبد غذایی مردم ایجاد نکرد.

اما امروزه با پیشرفت های صورت گرفته در تکنولوژی تولید گونه های مختلف قارچ خوراکی و نیز افزایش آگاهی مصرف کنندگان درخصوص مصرف مواد غذایی سودمند و مفید برای سلامتی انسان، گرایش به مصرف گونه های قارچ خوراکی که بویژه دارای خواص دارویی و درمانی نیز باشند، افزایش یافته است. از جمله می توان به پرورش قارچ گانودرما و شیتاکه اشاره نمود. لذا این ضوابط فنی در راستای تحقق اهداف تولید و ایجاد اشتغال در کشور و ایجاد تنوع در تولید محصولات قارچ خوراکی و دارویی و با بهره مندی از منابع علمی معتبر موجود و تجربیات متخصصان تحقیقاتی و دانشگاهی و تولیدکنندگان قارچ های پرورشی خاص تدوین و برای اجرا ابلاغ می گردد.

تعاریف

قارچ های پرورشی خاص : منظور گونه هایی از قارچ های پرورشی می باشند که دارای خواص خوراکی و دارویی قابل توجهی بوده مثل گانودرما و شیتاکه که برخی گونه های آن به صورت تازه و فرآوری شده و برخی دیگر فقط به صورت فرآوری شده قابل مصرف می باشند.

قارچ گانودرما : با نام علمی Ganoderma lucidum است که در مرحله بلوغ، دارای کلاهک سفت و سخت و پایه منظم و استوانه ای یا پایه نامنظم و بدون هیچ شکل خاصی است. رنگ کلاهک قارچ قهوه ای تا قرمز براق بوده که رنگ کلاهک در نزدیکی پایه قرمز تیره و به سمت حاشیه به ترتیب قرمز روشن، زرد تیره، زرد روشن و نهایتا سفید می باشد. این قارچ به دلیل دارا بودن ترکیبات زیست فعال و آنتی اکسیدانی قابل توجه وبراساس مستندات علمی منتشر شده در درمان بیماری های مختلف نظیر سرطان، بیماریهای کبدی، کلیوی و گوارشی ، مفاصل و… موثر می باشد.

قارچ گانودرما

قارچ شیتاکه : قارچ شیتاکه با نام علمی Lentinula edodes دارای کلاهک با قطر 5 تا 20 سانتی متر و پایه مرکزی با طول 5 تا 10 سانتی متر می باشد. رنگ سطح کلاهک قهوه ای روشن بوده که در سطح آن بویژه در حاشیه کلاهک فلس هایی به رنگ روشن دیده می شود. این قارچ خوراکی پس از قارچ دکمه ای و صدفی، دارای بیشترین میزان تولید در دنیاست. این نوع قارچ نیز دارای خواص دارویی قابل ملاحظه ای است که بویژه براساس مستندات علمی و داروهای تجاری تولید شده از این قارج، تاثیر آن در درمان بیماری سرطان مشخص شده است.

بسترکشت قارچ های پرورشی خاص (قارچ گانودرما و شیتاکه)

بستر کشت قارچ گانودرما می تواند تنه و شاخه های درختان، بخصوص درختان سخت چوب پهن برگ، براده چوب و خاک اره درختان مذکور به همراه مکمل هایی چون سبوس گندم، سبوس برنج و پوسته پنبه دانه باشد. البته بسته به مواد سلولزی موجود در هر منطقه می توان ترکیب بهینه ای از آنها را برای پرورش فراهم نمود. تولید قارچ شیتاکه روی کنده درختان و همچنین بستر کشت قابل انجام است. بستر کشت قارچ شیتاکه شامل انواع مواد سلولزی و لیگنینی مانند خاک اره درختان مختلف به همراه مکمل هایی چون سبوس گندم و برنج باشد. با توجه به منابع موجود در کشور تولید شیتاکه روی بستر های ترکیبی بسته به منطقه خاک اره چوب روسی، کاه ، باگاس و سبوس می باشد.

ضوابط احداث واحد تولید قارچ های پرورشی خاص

  • متقاضی : به کلیه اشخاص حقیقی و حقوقی اطلاق می گردد که درخواست پروانه های تاسیس و بهره برداری تولید قارچ های پرورشی خاص با اولویت ایجاد زنجیره تولید قارچ های پرورشی خاص را دارا می باشند و ضمن دارا بودن علم و تخصص مرتبط نسبت به سرمایه گذاری در این زمینه اقدام می نمایند.
  • زنجیره تولید قارچ های پرورشی خاص : عبارت است از زنجیرهای که شامل حلقه های تولید یا تامین اسپاون، مواد اولیه و امکانات تهیه بسترکشت، تولید و پرورش و فرآوری و عرضه قارچ های پرورشی خاص می باشد.
  • پروانه تاسیس : مجوزی است که پس از ارائه مدارک مثبته موردنیاز و در صورت داشتن شرایط لازم متقاضی، برای واحد پرورش قارچ های پرورشی خاص در زمین مورد تایید، صادر می شود.
  • پروانه بهره برداری : مجوزی است که پس از اتمام عملیات ساخت و احداث و نصب تجهیزات مطابق با طرح توجیهی و تایید اولیه، جهت آغاز فعالیت پرورش قارچ های پرورشی خاص، صادر می شود.

مکان یابی برای احداث واحد تولید

  1. رعایت دسترسی و حداقل بعد فاصله تا واحدهای عرضه کننده بسترکشت قارچ های گانودرما یا شیتاکه
  2. نزدیک بودن به واحدهای تبدیل و فرآوری محصول به عنوان بازار هدف
  3. پیش بینی محل مناسب برای نگهداری مواد اولیه در محل اجرای طرح.
  4. زمینه توسعه آتی واحد از نظر مکان و توسعه تاسیسات.
  5. دسترسی به آب کافی متناسب با ظرفیت تولید و توسعه آتی.
  6. دسترسی به برق صنعتی، اولویت دسترسی به خطوط انتقال گاز و سایر امکانات ارتباطی وجود داشته باشد.

حداقل ظرفیت تولید برای احداث واحد تولید

  • حداقل ظرفیت اقتصادی تولید برای صدور پروانه تاسیس واحد پرورش قارچ گانودرما ، 78 تن قارچ تازه (5 تن قارچ خشک با حدود 7 درصد رطوبت) در سال می باشد. تبصره : برای متقاضیان تولید کمتر از ظرفیت فوق صدور پروانه به شرط داشتن توجیه مالی و اقتصادی مورد تایید مشاور ذیصلاح امکان پذیر می باشد.
  • به طور کلی حداقل زمین موردنیاز برای احداث طرح، متناسب با طرح توجیهی تایید شده توسط مهندسین مشاور و ابعاد زمین، ابنیه و محوطه سازی پیش بینی شده در آن می باشد.
  • رعایت حداقل فضای سبز مطابق ضوابط محیط زیست ضروری است و به مقدار زمین موردنیاز افزوده می شود.

حداقل آب و برق موردنیاز

آب موردنیاز جهت کشت و پرورش قارچ می تواند از منابع مختلف از جمله: قنات دائمی، چشمه دائمی، رودخانه دائمی، آب سدهای دائمی و چاه های کشاورزی پس از تایید حق آبه از شرکت های سهامی آب منطقه ای استان و یا شهرستان تامین گردد .

  • میزان آب مصرفی برای تولید هر کیلوگرم قارچ تازه، 35 تا 40 لیتر برآورد می گردد.
  • میزان برق مصرفی برای تولید هر کیلوگرم قارچ گانودرما ، 1 تا 1/5 کیلووات برآورد می گردد.

ضوابط فنی ساختمان های پرورش

سالن های پرورش:

  1. سالن های پرورش از مصالح گوناگونی ساخته می شوند. انتخاب این مصالح بستگی به قیمت و قابلیت دسترسی به آن دارد. این ساختار باید امکان کنترل شرایط محیطی را افزایش داده و نوسانات دما را کنترل نماید و در برابر دمای پختن سالن (کوک اوت) مقاومت کافی داشته باشد.
  2. طراحی سالن های پرورش قارچ گانودرما ، به گونه ای باشد که به سهولت قابل نظافت و ضد عفونی کردن باشد. توصیه می شود سطوح درونی دیوارها و سقف ها باید صاف و بدون خلل و فرج بوده تا موجب تسهیل شستشو فشار آب شود.
  3. توصیه می شود سالن های پرورش قارچ خوراکی، دارای عایق رطوبت و حرارت بوده و فقط ورود و خروج هوا از طریق هواسازها و دریچه های خروجی هوا انجام شود. دریچه هایی که هوا از آنها وارد یا از سالن خارج می شود باید به یک فیلتر هپا مجهز باشد. به ازاء هر دریچه ورودی هوا، روی در یا دیوار انتهایی سالن پرورش باید یک دریچه نصب شود. به ازای هر 100 مترمربع سطح زیرکشت سالن پرورش، باید یک دریچه خروجی هوا با ابعاد 80 در 80 مترمربع تعبیه شود. روی دریچه های خروجی هوا و به منظور تنظیم فشار سالن های پرورش، باید لوور نصب شود.
  4. توصیه می شود کف سالن ها غیرقابل نفوذ در برابر آب و رطوبت باشد. کف سالن ها در سیستم سالن هوای کشت طبقاتی باید هموار و مقاوم بوده تا امکان نصب طبقات کشت قارچ گانودرما وجود داشته و همچنین نصب درب های ورودی و خروجی مشکلاتی برای حمل و نقل ایجاد نکند. کف سالن ها با هر نوع ساختاری بهتر است عایق شوند. جنس کف ساختمان ها (با اولویت بتن) باید به گونه ای باشد فشار ناشی از بارهای سنگین محصول، بسترکشت و تجهیزات مکانیکی حمل و نقل را تحمل نماید. کف ها بهتر است از جنس مواد مقاوم، صاف، قابل شستشو، بدون درز و شکاف، برآمدگی و فرورفتگی بوده، گرد و غبار ایجاد نکرده و همچنین لغزنده نباشد.
  5. طول مناسب سالن های پرورش بین 15 تا 24 متر و عرض آن بین 6 تا حداکثر 12 متر و ارتفاع آن 4 تا حداکثر 6 متر متغیر.شکل سالن باید اجازه سیرکوله مناسب هوا، کنترل آسان دمای بستر کشت، هوای محیط، رطوبت و دی اکسید کربن را فراهم نماید.
  6. کف ها بهتر است مجهز به فاضلاب، دارای سیفون و شیب مناسب 1 درصد به طرف حوضچه رسوبگیر در انتهای سالن پرورش باشند تا مانع نفوذ آب به سالن گردد. همچنین باید دارای شیب مناسب 1 درصد به طرف مخزن بوده و دارای ظرفیت کافی جهت تخلیه سریع فاضلاب حاصل از شستشوی محل باشد. آب کف سالن هوای پرورش قارچ گانودرما از طریق دریچه هایی که تعبیه شده است از سالن خارج می شود. روی دریچه هوای خروجی آب، با توری فلزی پوشانده شود. تمامی آبگذرها و کانال هوای کف، باید با سرپوش هوای قابل برداشت پوشانده شود.
  7. سالن های پرورش معمولا دارای دو درب می باشند که یک درب به راهروی دستیابی باز می شود و یک درب به راهروی دسترسی برای تخلیه سالن پرورش. درها از نظر بخار، دما و رطوبت عایق بندی شوند. بهتر است درها دارای سطوح صاف، قابل شستشو و از جنس مواد مقاوم باشند.
  8. درب ورودی اصلی به راهرو باید دو مرحله ای پیش سالن (پیش ورودی) باشد تا از تغییرات ناگهانی دمای داخل سالن در فصول مختلف سال جلوگیری شده، همچنین راه نفوذ جوندگان و حشرات بسته شوند. درزبندی درب های سالن ها باید بگونه ای باشد که مانع ورود حشرات به سالن های پرورش قارچ گانودرما گردد چون بوی میسیلیوم قارچ برای حشرات بسیار جذاب می باشد.
  9. راهروی دسترسی در هر واحد بسته به تعداد سالن های پرورش و نحوه قرارگیری سالن ها در یک یا دو طرف متغیر میباشد. طول راهروی دسترسی با توجه به عرض سالن های پرورش و ارتباط آن تا سالن های بسته بندی و رفاهی محاسبه می شود. چنانچه سالن های پرورش در یک ردیف ساخته شوند، عرض راهروی دسترسی 4 متر و چنانچه سالن های پرورش در دو ردیف ساخته شوند بین 6 تا 8 متر می باشد.قبل از ورودی عمومی، یک پیش ورود به منظور تعویض لباس، استحمام و حوضچه ضدعفونی کفش ها وجود داشته باشد.
ضوابط فنی تولید قارچ گانودرما

روش های متداول برای پرورش قارچ گانودرما عبارتند از پرورش روی طبقات، پرورش قارچ در کیسه و پرورش قارچ درون بطری. کل دوره تولید قارچ 110 روز طول می کشد که شامل 25 تا 30 روز مرحله ریسه دوانی، 15 روز مرحله پین زنی و رشد قارچ و 10 هفته بعدی که برداشت قارچ می باشد.

کشت طبقاتی قارچ گانودرما

خلاصه مراحل پرورش روی طبقات به شرح زیر می باشد :

1- استقرار بسترکشت و پر کردن سالن

2- ریسه دوانی : ریسه دوانی یا اسپان ران عبارت است از مدت زمانی که میسلیوم رشد کرده و تمام سطح بستر کشت قارچ گانودرما را بپوشاند. در این مرحله دما باید حدود 25 – 27 درجه سانتی گراد باشد. نور لازم نیست. در این مرحله وجود نور فقط به منظور کنترل و پایش رشد و دما مورد نیاز است. نور مورد نیاز را می توان بوسیله چراغ های قابل حمل تأمین نمود. مرحله ریسه دوانی 25 تا 30 روز طول می کشد. رشد میسیلیوم در طی دوران رویشی خود نیاز به عملیات هوادهی ندارد اما باید این را در نظر گرفت که در این مرحله باید به میزان کافی اکسیژن در دسترس باشد. سه بار کنترل دما در روز ثبت می شود. شرایط محیطی سالن در مرحله ریسه دوانی به شرح زیر می باشد:

عنوان مقدار
رطوبت نسبی هوای سالن 60 تا 70 درصد
دمای هوای سالن 25-27
دی اکسید کربن غلظت دی اکسید کربن   پی پی ام 2000>
نور ضروری نیست

3- پین زنی و رشد قارچ : وقتی ریسه ها بطور کامل روی بسترکشت را پوشاند، شرایط محیطی در سالن پرورش به نحوی تنظیم می شود که برای تبدیل رشد رویشی به رشد زایشی (تولید قارچ) مناسب باشد. به این منظور به عواملی از قبیل افزایش نور، انجام تنش سرمایی، تأمین رطوبت نسبی بالا و تأمین اکسیژن به مقدار کافی نیاز می باشد. برای شروع پین دهی و یا میوه دهی، قبل از انجام عملیات هوادهی باید پنبه درب کیسه ها برداشته شود تا اکسیژن کافی به سطح بستر برسد. دمای سالن باید به 24 درجه سانتیگراد کاهش یابد. رطوبت نسبی سالن های پرورش قارچ گانودرما را باید با مه پاش ویا از طریق 2تا3 بار آب پاشی سالن در طول روز تامین و حفظ نمود. مقدار نور لازم بیش از 800 لوکس به مدت 8 ساعت در شبانه روز می باشد که باید از نور خورشید به طور غیر مستقیم و یا از لامپ های مهتابی استفاده شود. پین های قارچ پس از حدود 15 روز نمایان شده و به زودی به حداکثر رشد خود می رسد. شرایط محیطی سالن بعد از مرحله پین زنی و رشد قارچ به شرح زیر می باشد:

عنوان مقدار
رطوبت نسبی هوای سالن 82 – 85 درصد
دمای هوای سالن 25 درجه سانتی گراد
دی اکسید کربن کمتر از 1000 پی پی ام
نور نور 8 ساعت در شبانه روز با شدت بیش از 800 لوکس

در این مرحله ورود حشرات باید کنترل شود. از توری های ریز که هر سانتی متر مربع آن دارای بیش از 16 خانه باشد در سالن باید استفاده کرد تا بویژه مگس های سیارید و فورید وارد نشوند. پین ها اگر به سمت باز شدن رفته اند، نور و عوامل محیطی سالن باید کنترل شود زیرا نور کم، دی اکسیدکربن بالا و اکسیژن کم موجب رشد ساقه قارچ می شود. اگر بیماری باکتریایی در این مرحله مشاهده شود، از علائم آن زرد شدن قارچ گانودرما است که باید با کنترل بیماری، کاهش رطوبت و خارج نمودن قارچ های آلوده، از شیوع بیماری جلوگیری کرد.

4- برداشت قارچ : زمانی که قارچ گانودرما به حداکثر اندازه خود رسید، قابل برداشت می باشد. قارچ ها را باید به محض بلوغ و در ابتدای مرحله پخش اسپور ها که با تغییر رنگ همراه است برداشت کرد (از پایه برداشت نمود) عملیات برداشت را می توان در چند فلاش انجام داد و این به دلیل میزان بسترکشت است که می تواند مواد مورد نیاز قارچ را طی چند مرحله برداشت تأمین نماید. برداشت قارچ باید به طریقه بیرون کشیدن قارچ از بستر کشت انجام شود. قارچ ها باید با چاقوی اره ای تیز از سطح بستر بریده و جدا شوند. قسمت برش خورده روی سطح بستر نباید باقی بماند زیرا محیط مناسبی را برای ورود تریکودرما ( کپک سبز ) فراهم می سازد. در مرحله برداشت از هیچ سمی نباید استفاده شود. پرورش دهندگان معمولا در روش طبقاتی، 3 فلاش برداشت می کنند و تقریبا 50-60 درصد محصول از اولین فلاش برداشت می شود. اولین فلاش برداشت، 35 روز بعد از پایان مرحله ریسه دوانی است. دومین فلش برداشت 35 – 40 درصد محصول و در سومین فلش 10 – 15 درصد محصول برداشت می شود. همه عوامل محیطی سالن در سه فلش ثابت است. معمولا بیش از دو فلش توصیه نمی شود و بهتر است سالن تولید تخلیه شود. توصیه می شود که در این مرحله همه افراد در سالن پرورش دارای ماسک، دستکش و چکمه پلاستیکی باشند و آنها را در آب نمک اشباع و یا هیپوکلریت سدیم قرار دهند. لباس ها و دست ها باید تمیز باشند تا سبب انتقال آفات و بیماریها نشوند.

5- تخلیه سالن : وقتی که برداشت قارچ گانودرما از بسترکشت دیگر از نظر اقتصادی به صرفه نباشد، تخلیه سالن انجام می شود. ابتدا بسترکشت باقیمانده روی طبقات بخاردهی شده و سپس تخلیه می شود. رایج ترین روش، تزریق بخار و افزایش دمای اتاق تا 60 درجه و ثابت نگهداشتن آن در همین دما به مدت 6 – 8 ساعت می باشد. عملیات کوک آوت باید تمامی آفات و بیماریها را نابود کند. علاوه بر این در مورد پسماندهایی که به فروش می رسد و یا دور ریخته می شود، باید از حذف کامل بیماریها و حشرات آن مطمئن بود. پس از تخلیه بسترکشت کوک آوت شده از سالن، سالن تولید باید کاملا تمیز شود وکف و دیگر سطوح سخت باید کاملا شسته و ضدعفونی شود.

جهت سفارش طرح توجیهی کاشت و تولید قارچ گانودرما و سایر قارچ های پرورشی با شماره : 09056370500 تماس بگیرید.

لطفا به این مطلب امتیاز دهید:

امتیاز کاربر: 4.8 ( 2 نتایج)
گردآورنده
تی توجیهی
نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

‫2 نظرها

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

5 − چهار =

دکمه بازگشت به بالا
0