ایده هاایده های کشاورزی

طرح توجیهی تولید و پرورش قارچ خوراکی

طرح توجیهی تولید و پرورش قارچ خوراکی
مواد پروتئينی، يكی از مهم ترين اجزای مواد غذايی مورد استفاده انسانها است. نياز طبيعی بدن انسان به اين مواد، مبين ضرورت استفاده آنها در سبد غذايی خانواده ها است. از ديرباز انواع گوشت ها، خصوصا گوشت قرمز منبع اصلی تامين پروتئين موردنياز انسان بوده است.

لكن در حال حاضر، به واسطه تغيير روش زندگی از سنتی به ماشينی و كاهش تحرک افراد در زندگی روزمره، استفاده از گوشت قرمز بدليل دارا بودن مقدار زيادی مواد چرب رو به كاهش نهاده و در عوض، استفاده از مواد غذايی ای كه با داشتن مقدار كافی پروتئين، برای سلامتی زيان آور نباشند مورد توجه واقع شده است.

حبوبات، سويا و قارچ خوراکی مهمترين منابع پروتئين غير حيوانی هستند كه امروزه به طور وسيع مصرف می شوند. در اين ميان بازار مصرف قارچ خوراكی به دليل افزايش سطح آگاهی جامعه نسبت به فوايد و روش مصرف آن، روند رو به رشدی را تجربه می كند.

قارچ خوراکی، به علت اينكه سرشار از مواد پروتئينی، گلوسيدی، ويتامين ها و ليپيدها است می تواند غذای مناسب و كاملی برای انسان به شمار آيد. ضمن اينكه به واسطه سهولت پرورش قارچ های خوراكی می توان آنها را به صورت تازه، خشک، كنسرو و پودر به بازار عرضه نمود.

اجرای اين طرح به عنوان يک فعاليت توليدی، ضمن اينكه گامی به سوی خود اتكايی كشور در صنايع غذايی به شمار می رود، میتواند بسترساز اشتغال به كار نيروهای متخصص (خصوصا در علوم كشاورزی) و فاقد تخصص گردد. ضمن اينكه بانوان كارآفرين نيز می توانند با پياده سازی اين طرح، گامی در جهت توسعه ميهن بردارند.

خواص قارچ خوراکی

قارچ می‌تواند مکمل بسیار مناسبی در کنار دیگر مواد غذایی باشد. آنچه قارچ خوراکی را از دیگر سبزیجات متمایز می‌کند طعم و بوی مطبوع، میزان قابل توجه پروتئین گیاهی قابل جذب، غنی بودن از نظر املاح معدنی، فسفر فراوان، مجموع ویتامین‌های گروه B، کالری و چربی اندک، فراوانی آهن و اسید فولیک موجود در آن می‌باشد.

قارچ‌ها موادی هستند که قند، کلسترول و فشار خون را تنظیم می‌کنند در نتیجه مصرف آنها برای بیماران دیابتی، بیماران قلبی و مبتلایان به فشار خون بسیار مفید خواهد بود یکی دیگر از مهمترین خواص قارچ‌ های خوراکی ضد تومور (ضد سرطانی) بودن آنهاست.

مصرف قارچ خوراکی باعث افزایش مصونیت بدن در برابر بیماری‌ها می‌شود و همچنین به علت تولید کالری اندک مصرف آن به افراد چاق توصیه می‌شود. قارچ ها غذای سالم و مناسبی برای تمام سنین هستند.

پرورش قارچ خوراکی

نظر به اینکه قارچ‌های دکمه‌ای از جمله تجزیه کننده‌های ثانویه هستند نیازمندند بر روی مواد آلی که قبلاًَ مورد تجزیه میکروبی قرار گرفته است مستقر گردیده و رشد نماید به این فرآیند میکروبی که طی آن مواد آلی تخمیر شده و مورد تجزیه قرار می‌گیرند COMPOSTIN یا کود سازی گفته می شود.

طبق این تعریف می‌توان دریافت که قارچ خوراکی دکمه‌ای بر خلاف قارچ‌های خوراکی صدفی جهت تأمین غذای مورد نیاز خود احتیاج به مواد دیگری به غیر ازکاه دربستر کشت داشته که برای تهیه کمپوست باید درنظر گرفته شوند.

این مواد شامل انواع کودهای حیوانی به عنوان افزودنی‌های غذایی، انواع کنسانتره به عنوان مکمل‌ها، مواد معدنی وکودهای ازته می‌باشند که تحت شرایط خاص و طبق فرمول‌های تعریف شده تهیه و در فرآیند کمپوست‌سازی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

این فرمول‌ها متنوع بوده و تاکنون فرمول خاصی به عنوان یک فرمول کلی و جهانی به‌منظور مصرف در سراسر جهان ارایه نگردیده و در هر منطقه‌ای که کارکشت و پرورش قارچ دکمه‌ای صورت می‌پذیرد بر حسب مواد اولیه موجود ممکن است از یک یا چند فرمول منطبق با شرایط آن منطقه استفاده شود.

فرمول رایجی که هم اکنون در اکثر واحدهای کشت و پرورش قارچ خوراکی دکمه‌ای درکشور ما مورد استفاده قرار می‌گیرد متشکل از موادی هم چون کاه گندم، کود مرغی، اورهملاس چغندر قند و پودر سنگ گچ بوده که تهیه آنها در اکثر مناطق کشور به راحتی و به‌وفور امکان پذیر است.

روش های تولید

1- تولید قارچ خوراکی به روش قفسه ای

رایج‌ترین روش در مکان‌‌های مسقف امروزی بوده که در آن راندمان تولید مطلوب است و از حداقل فضا حداکثر استفاده را می‌توان با قفسه‌بندی حساب شده‌ای نمود. اسکلت قفسه‌ها، معمولاً آلومینیومی یا پروفیل‌های آهن است که بصورت چندین ستون عمودی ضخیم‌تر در فواصل مشخص بوده که روی‌ آنها تیرهای افقی با ضخامت کمتر جای گرفته و روی آنها قفسه‌ها آرام می‌گیرند:

تصویر تولید قارچ خوراکی به روش قفسه ای

عرض قفسه‌ها در حالت دو طرفه نهایت تا ۱۴۰ سانتی‌متر است و در حالت یک طرفه (کنار دیوارها) حداکثر تا ۷۰ سانتی‌متر می‌باشد. عرض راهروی اصلی ۱ متر و راهروهای فرعی ۶۰ سانتی‌متر می‌باشد. فاصله طبقات از همدیگر تا ۴۰ سانتی‌متر و طبقه اول تا سطح زمین باید حداقل ۲۰ سانتی‌متر فاصله داشته باشد.

کف قفسه‌ها را می‌توان توری گالوانیزه آغشته به نوعی ضدزنگ یا رنگ‌های اپوکسی بهداشتی و یا الوارهای چوب نرم که با پوشش نقتنات مس اندود شده انتخاب نمود. عرض این الوارها ۲۰-۱۵ سانتی‌متر و ضخامت آنها بسته به طول طبقات تا ۳٫۵ سانتی‌متر اختیار می‌شود. به منظور تهویه و رهکش مناسب بین الوارها را ۲ سانتی‌متر فاصله می‌دهند.

تخته‌های جانبی قفسه‌ها را بسته به عمق بستر کاشت ۲۰-۱۵ سانتی‌متر درنظر می‌گیرند. در این روش با عمق بستر ۲۰ سانتی‌متر در هر مترمربع می‌توان تا ۵۰ کیلوگرم کمپوست آماده را مصرف کرده که از این مقدار کمپوست نیز چیزی در حدود ۲۰-۱۵ کیلوگرم قارچ خوراکی در شرایط ایده‌آل برداشت می‌شود.

2- روش جعبه ای در تولید قارچ خوراکی

این روش برای اولین بار در سال ۱۹۳۶ توسط دکتر جیمز سیندن در آمریکا برای قارچ خوراکی دکمه‌ای پایه‌گذاری شد. این روش، برخلاف روش قبلی متحرک بوده، به این معنی که در آن تعدادی جعبه با اندازه استاندارد ۱۵×۱۰۰×۵۰ سانتی‌متر به صورت شطرنجی طوری روی هم قرار می‌گیرند که فاصله جعبه بالایی از پائینی ۳۵-۴۰ سانتیمتر باشد.

با این روش، روند تولید قارچ را میتوان مکانیزه نمود به این نحو که پاستوریزاسیون، پر کردن جعبه‌ها، اسپان زنی، خاکپوش تا برداشت در کمترین زمان ممکن، با حداقل دخالت انسان و با بهترین کیفیت صورت میگیرد. از دیگر تفاوتهای موجود بین دو روش قفسه و جعبه‌ای، نوع پاستوریزاسیون آنها است.

تولید قارچ خوراکی به روش جعبه ای

به این ترتیب که در روش قفسه غالبا تمام مراحل کشت از پرکردن بسترها با کمپوست خام تا برداشت قارچ خوراکی در یک اطاق (اطاق کشت) به صورت یک مرحله‌ای انجام می‌شود، اما در روش جعبه‌ای، جعبه‌ ها نخست در یک اطاق جداگانه موسوم به اطاق یا تونل پاستوریزه، کاملا پاستوریزه شده سپس به اطاق کشت منتقل می‌شود.

و در آن جا اعمال اسپان‌زنی، خاک‌دهی و برداشت صورت می‌گیرد که با این ترتیب می‌توان در هر سال تا ۶چین برداشت کرد. مهم‌ترین عاملی که باید مدنظر پرورش‌دهنده خانگی قرار گیرد، قابلیت حمل و نقل جعبه هاست، به طوری که وزن پر هر جعبه نباید از ۴۰ کیلوگرم تجاوز نماید تا حمل و نقل آن آسان شود.

همچنین با استفاده از این روش، کنترل موارد بهداشتی و نظافت محیط کشت و خود جعبه‌ها، بهتر صورت گرفته، بطوری که به علت عدم یک اسکلت ثابت در اطاق رشد، به راحتی می‌توان آن را تمیز و ضدعفونی نمود. درآمد آن تحت تأثیر عوامل مختلف تولید قرار دارد از جمله سیستم تولید انتخاب شده، نوع ساختمان و مصالح مورد استفاده، میزان پیچیدگی و گرانی ماشین‌آلات و دستگاه‌های هوادهی و میزان سرمایه اولیه.

مراحل پرورش قارچ خوراکی

1. تهيه بذر
2. تهيه كمپوست
3. كشت بذر
4. رشد ريشه های قارچ خوراکی
5. خاك ريزی
6. برداشت
7. و در آخر هم شستشو و بسته بندی.

تهيه بذر

براي تهيه بذر، دانه های گندم را بعد از جوشاندن در كيسه های كوچک پلاستيكی ريخته و جهت جلوگيری از هجوم ميكروب های هوازی به آن، دهانه آن را با پنبه مسدود نموده و به مدت دو ساعت در اتوكلاو استريل می كنند.

سپس بسته های فوق الذكر را با ماده تلقيحی با هاگ و اسپورواريته قارچ خوراکی مورد نظر تلقيح می كنند و سپس كيسه ها را در محوطه با حرارت حدود ٢٥ درجه سانتی گراد به مدت سه هفته نگهداری می نمايند كه در اين مدت، ميسيليوم بر روی دانه های گندم رشد نموده و آماده كشت می باشند و اين عمل را تهيه مايه می نامند.

تهيه كمپوست

کمپوست، مخلوط بقایای حیوانی و گیاهی است. دلیل لزوم وجود این دو ماده در کمپوست این است که در اثر فعالیت میکروارگانیسم ها، مواد معدنی، کربوهیدرات ها و پروتئین هایی که داخل این بقایا وجود دارد، به شکل قابل جذب برای قارچ خوراکی در می آید و قارچ می تواند از آن تغذیه کند.

پنج ماده اصلی در ساخت کمپوست، آب، کاه و کلش، کود مرغی، نیتروژن و سنگ گچ می باشد که نسبت استفاده از این مواد اولیه در فرمول های مختلف کمپوست سازی ممکن است، متفاوت باشد.

كشت بذر

در اين مرحله كمپوست تهيه شده در جعبه های چوبی ريخته شده و دانه های گندم حاوی ميسيليوم روی آن كشت شده و پس از فشرده سازی آن را در دمای ٢٥ درجه سانتی گراد و رطوبت نسبی ٨٥ تا ٩٠ درصد نگهداری می كنيم.

البته این کار را می‌توان در سالن کشت و یا سالن‌های تولید بسته به روش‌های موجود انجام داد در هر حال میزان بذر مصرفی ۳ تا ۵ درصد وزن کمپوست موجود و بنابر سویه مناسب و انتخاب گردیده می‌باشد.

انتخاب سویه مناسب موجب می‌گردد محصول تولید شده در شرایط نامساعد محیطی همچنین مقابله با بیماری‌ها مقاومت بیشتری از خود نشان داده و در شکل ظاهری و به تبع آن بازار پسندی محصولات تولیدی و حتی میزان باردهی بهترین حالت ممکن را داشته باشد.

رشد ريشه های قارچ

ريشه های قارچ ميسيليوم پس از حدود دو تا سه هفته تمام محيط كشت را فرا می گيرند. دراين مرحله نوبت به خاكريزی می رسد.

خاک ريزی

در اين مرحله، سطح تمام جعبه های حاوی كشت با خاک استريل كه قبلا آماده شده به ضخامت 3 الی 5 سانتی متر پوشانده می شود.ph این خاک باید حدود 7.5 باشد سپس دمای محيط را به ١٨ درجه سانتیگراد تقليل می دهند.

برداشت قارچ

پس از سپری شدن دوره (کاشت و داشت) و رشد کامل ریسه‌ها در بستر شرایط محیطی را به گونه‌ای تغییر می‌دهیم تا محصول استعداد خود را برای تولید اندام باردهی بروز داده و گره‌های اولیه در سطح بستر تشکیل گردد.

با تهویۀ مناسب و کاهش دمای محیطی این شرایط ایجاد و رشد سریع کلاهک را شاهد خواهیم بود باردهی محصول در دوره برداشت که معمولاً در زمانی به مدت ۲۱ تا ۳۰ روز انجام می‌شود،

 

بستگی به پارامترهای متعددی از قبیل کیفیت کمپوست، سویه بذر انتخاب شده و ایجاد عوامل محیطی مطلوب در سالن ها همچنین اجرای به موقع مدیریت مبارزه با آفات و بیماری‌ها داشته که در هر صورت و حتی در شرایط نسبتاً مطلوب و به کارگیری روشهای غیر حرفه‌ ای اما صحیح انتظار می‌رود،

از هر تن کمپوست موجود در سالن‌های تولید بین ۲۰ تا ۲۵ درصد محصول یعنی ۲۰۰ تا ۲۵۰ کیلوگرم قارچ خوراکی درجه ۱ (با تعریف شرایط فعلی این صنعت در کشور) حاصل شود که به تناسب هزینه‌های اجرایی در تولید و فروش محصول بدست آمده به صورت فله‌ای و به نرخ محصول درجه ۲ حداقل ۱۰۰ درصد سودآوری به ازای هزینه‌های انجام گردیده عاید تولید کنندگان خواهد کرد. (مجدداً یادآور می‌گردد ارقام فوق در شرایط تولید موسوم به تولید نسبتاً مطلوب در نظر گرفته شده).

شستشو و بسته بندی

قارچ تازه بسیار فسادپذیر است. در صنعت مواد غذایی دامنه گسترده ایی از محصولات قارچی بصورت کنسرو شده، پودر، یخ زده، و ترشی وجود دارد. که انجماد و ترشی قارچ از جمله روش های فرآوری هستند که حداقل تغییرات را بر ترکیبات طعم و مزه و ارزش تغذیه ای مواد خام دارند.

زوال سریع محصول عمدتاً بوسیله محتوای آب بالا و فرایندهای بیولوژیکی، فعالیت آنزیم‌ها و آسیب مکانیکی می‌باشد. شدت تنفس بالای قارچ خوراکی سبب می‌شود که پس از برداشت سریعاً از بین برود. مهمتر اینکه وجود آنزیم تیروزیناز و ترکیبات فنولیک سبب قهوه‌ ایی شدن آنزیمی در این محصول می‌شود که مهمترین علت اتلاف کیفیت است که منجر به کاهش ارزش بازاری آن می‌شود.

قارچ محصول فوق العاده ظریف و حساسی است و پس از برداشت به تدریج کیفیت خود را از دست می‌دهد لذا برداشت، جابه‌جایی و نگه‌داری محصول باید با کمال دقت و مراقبت اجرا شود. وارد شدن هرگونه فشار و ضربه به قارچ خوراکی باعث قهوه‌ ای شدن کلاهک شده و بازارپسندی آن را به شدت کاهش می‌دهد.

به منظور حفظ کیفیت محصول رعایت نکات ذیل در هنگام برداشت محصول و پس از آن توصیه می‌شود در هنگام چیدن محصول باید توجه داشت که به کلاهک فشار بیش از حد وارد نشود و از تماس بیش از حد دست با آن نیز خودداری شود.

جهت شستشو آن را در داخل آب سرد فرو می‌برند تا ذرات خاک چسبیده به آن جدا شود و مانند هر گونه میوه‌ای می‌توان آن را با محلول ۱% نمک شستشو داد و با درنظر گرفتن نیاز بازار مصرف می‌تواند به صورت خرد شده در اندازه‌های یکسان به بازار نیز عرضه شود.

در ایران بیشتر قارچ خوراکی به صورت تازه مصرف و مقدار کمی نیز به صورت کنسرو نگه داری و به بازار عرضه می‌شود. قارچ تازه بیش از ۴۸ ساعت در حرارت ۲۰ درجه سانتیگراد قابل نگه داری نیست (چون بیش از ۷۰ درصد وزن قارچ را آب تشکیل داده است). اما می‌توان آن را به مدت یک هفته در حرارت ۴ درجه سانتیگراد نگه‌داری کرد.

نگهداری در درجه حرارت بالا موجب خشک شدن، قهوه‌ای شدن، چرمی شدن بافت، باز شدن کلاهک و طویل شدن ساقه آن و در نهایت آلودگی با باکتری می‌شود، در این صورت بوی زننده از قارچ استشمام می‌شود.

به منظور کاهش آثار حرارت و کمک به نگهداری قارچ معمولاً آنها را در بسته‌ های پلاستیکی مخصوص بسته‌ بندی کرده و سطح بسته توسط یک لایه پلی‌ اتیلن (سلیفون) پوشیده می‌شود. در ایران معمولاً به صورت بسته‌ های ۲۰۰ تا ۴۰۰ گرمی در ظروف یکبار مصرف بسته‌ بندی می‌شود.

میزان محصول حاصل از یک تن کمپوست به شرح زیر طبقه بندی می شود:

  • تولید نامطلوب : کمتر از kg 135 قارچ
  • تولید ضعیف : حدود kg 135 – ۱۶۰
  • تولید نسبتاً مطلوب : kg 160 – ۱۸۰
  • تولید خوب : kg 180- 190 قارچ
  • تولید عالی : بیش از kg 200 قارچ خوراکی

برای برآورد میزان سوددهی خالص یک مجموعه میزان هزینه های جاری را از در آمد حاصل از فروش کم می کنند البته ناگفته نماند که هزینه های اولیه مانند هزینه قفسه ها و تجهیزات جز هزینه های جاری محسوب نمی شود و مربوط به سرمایه گذاری است اما استهلاک تجهیزات در زمره هزینه های جاری است، برهمین اساس فرمول بدست آوردن سود خالص به این صورت می شود :

استهلاک تجهیزات – هزینه های جاری – درآمد فروش قارچ = سود خالص قارچ خوراکی

 

جهت سفارش طرح توجیهی تولید و پرورش قارچ خوراکی با شماره: 09056370500 تماس بگیرید.

لطفا به این مطلب امتیاز دهید:

امتیاز کاربر: 4.8 ( 2 نتایج)
نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

‫2 نظرها

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پانزده − 13 =

دکمه بازگشت به بالا
0