ایده هاایده های کشاورزی

طرح توجیهی کاشت درخت مورینگا یا گز روغن

درخت مورینگا (گز روغن)، گیاهی است با ارزش که تمامی بخشهای آن قابل استفاده و بهره برداری می باشد و به دلیل فواید فراوان مورینگا، به درخت معجزه لقب گرفته است. در این طرح دو گونه M.oleifera  و M.peregrine (گونه موجود در ایران) معرفی می گردد.

با جستجوی کوتاهی در میابیم که به علت خواص دارویی، بهداشتی و غذایی، برگ، دانه، گل، چوب و … مورینگا در جهان به طور گسترده ای مورد مصرف تجاری قرار گرفته و محصولات آن درآمدزایی و اشتغال زایی بالایی را برای کشورهای تولیدکننده به ارمغان آورده است.

با توجه به اینکه درخت مورینگا در ایران، گیاهی ناشناخته باقی مانده و تنها به صورت محلی، در استانهای جنوبی کشور بطور بی رویه مورد بهره برداری قرار می گیرد، موجبات انقراض آن را فراهم کرده است و از آنجایی که در بسیاری از موارد، خواص مشابهی برای گونه های آن ذکر شده، بر خود لازم دانستم که ابتدا در مورد گونه M.oleifera و موارد استفاده آن در جهان توضیحاتی داده و سپس گونه FioriM.peregrine معرفی شود.

نکته : رشد و تکثیر درخت مورینگا (گز روغن) در شرایط سخت بیابانی، سنگلاخی و کم آبی است، که با توجه به اقلیم کشورمان، ایران، می توان از آن در طرح های بیابان زدایی و تثبیت خاک استفاده نمود.

خصوصیات درخت مورینگا

درخت مورینگا (Moringa) یا گز رخ نام گونه‌ای گیاه است از تیره گز روغنیان، گزروغنیان (Moringaceae) تیره‌ای از کلم‌سانان غالبا درختی شامل حدود 13 گونه با برگ‌های مرکب و میو پوشینه نیام‌ مانند هستند.
خانواده گز روغنیان تیره کوچکی از گیاهان گلدار جداگلبرگ و فقط شامل یک جنس بنام گز روغن مرکب از معدودی انواع درختی است غالب آنها در نواحی گرم و مرطوب مانند عربستان، هند، هیمالیا، برمه و استان‌های جنوبی ایران (سیستان و بلوچستان و هرمزگان) مشاهده شده است.
تصویر درخت گز روغن
از مشخصات مورینگا این است که برگهایی شانه‌ایی مضاعف با تقسیمات بیشتر که مرکب از برگچه‌ های کوچک و متقابل و گل‌ هایی با اجزای ۵ قسمتی دارند میوه آنها به صورت کپسول دراز و نیام مانند محتوی دانه‌هایی به اندازه مغز پسته تا ۱۵ و گاهی بیشتر و با جنین راست و مجاوری ترشحی برخی از گونه‌ های این خانواده از انواع دارویی و صمغ تولید می‌نمایند.
از دانه‌ های برخی از این گونه‌ها روغن استخراج می‌شود. درخت گز روغن در شرایط بسیار سخت مستقر می‏ شود. انتشار این گونه روی مناطق سنگلاخی و جایی که کوچکترین اثری از خاک وجود ندارد اعجاب انگیز است.

مورینگا با ارزش توليد «طلای چرب» در ایران

درخت مورینگا يا گز رخ یا درخت گز روغن جزو آن دسته گونه ­هايی است كه دارای ارزشهای ويژه از نظر اقتصادی و محيط زيستی است و به دليل وجود يک نوع روغن ارزشمند در بافت آلبومين لپه های بذری آن حائز اهميت است. اين روغن به دليل پايداری طولانی در مقابل فشار، مصارف زيادی در صنايع بخصوص صنايع ساعت سازی، آرايشی و بهداشتی و فضايی دارد.
همچنين بذر آن بصورت آجيل مصرف دارد. از برگ اين گونه برای ماهيگيری استفاده می­ شود. چوب آن به دليل بالا بودن صمغ و روغن داراي خاصيت ضد موريانه است. این گیاه برای اولين بار توسط مرحوم دكتر جوانشير در سال 1372 وارد فلور گياهی ايران شد .برداشت كامل بذر از اين گياه به منظور مصارف آجيلی باعث شده كه زادآوری آن از طريق بذر آسيب جدی بخورد.
گرچه اين گياه قادر است در شرايط سخت اكولوژيكی زندگی كند ولی وابستگی بسيار شديدی به سازند زمين‌شناسی دارد. سازند موجود در كوه های مكران و بشاگرد از دو لايه ماسه سنگ و شيل بصورت متناوب تشكيل شده است. ضخامت ماسه سنگ حدود 10 تا 30 سانتيمتر است و مورینگا ريشه خود را از درز و شكافهای آن به درون شيل می فرستد.
شيل از جنس رس و آهک و ذخيرگاه خوبی برای رطوبت است. بارش های زمستانی و گاهی موسمی در اواخر مرداد ماه از درز و شكاف ماسه سنگ عبور كرده و وارد شيل شده و برای استفاده درخت ذخيره می شود. لايه ماسه سنگ بعنوان يک لايه پوششی از تبخير آن در مقابل نور خورشيد در فصول گرم سال جلوگيری می كند.
با توجه به ميانگين بارندگی سالانه حدود ۱۰۰ ميلی متر باران در سيستان و بلوچستان و بشاگرد گونه مقاوم اين نوع آب و هوا می باشد و حتی با 30 ميلیمتر بارندگی سالانه به زندگی ادامه می دهد، بدون اين كه به آب اضافی نياز داشته باشد. عمده مناطق انتشار درخت گز روغن به صورت طبيعی كوه های بشاگرد، نيكشهر تا جنوب جازموريان است.
گلدهی گياه گز روغنی هر ساله از نيمه دوم بهمن تا اواسط ارديبهشت ماه صورت می گيرد. زمان بذر‌دهی در بلوچستان اواخر تابستان ذكر می شود كه بايستی با حضور بموقع و قبل از باز شدن ميوه اقدام به جمع‌ آوری بذور شود. بذور جمع‌ آوری شده پس از ضدعفونی شدن در محلی سرد و خشک نگهداری می شوند تا در مرحله بعدی در عرصه يا خزانه كشت گردند.
از آنجا كه بذر گياه حاوی روغن است، طول عمر بذر به مانند اكثر دانه‌های روغنی كم می باشد. بهمين دليل بهترين بذور جهت توليد نهال، بذور جمع‌آوری شده مربوط به همان سال است. اگرچه تكثير گیاه از طريق قلمه‌‌زنی ممكن است، اما به منظور پيشگيری از آسيب‌رسانی به نهال، تكثير از طريق بذر توصيه می شود.
رويشگاه های درخت مورینگا با ارزش مالزی، شاخ آفريقا، هند، عربستان، حاشيه شبه جزيره حجاز، ايران و پاكستان می باشد. در فنوج و نيكشهر سيستان و بلوچستان،‌ چابهار، كهنوج، بشاگرد و جنوب استان فارس و هرمزگان در سطح 1ميليون هكتار (۱۱ اصله در هکتار) بطور طبيعی يافت می شود و می توان با برنامه‌ريزی سالی يک ميليون هكتار از زمين‌های درجه 3 را به كشت اين درختچه با ارزش اختصاص داد .
درخت گز روغن تا ارتفاع 8 تا 12 متر هم قد می كشد و از قسمت‌های مختلف آن استفاده می شود. برگ آن برای خوراک انسان و دام، چوب آن برای سوخت و بذر آن برای روغن‌كشی استفاده می گردد. اسيد اولئيک 71 درصد روغن مورينگا (گز روغنی) را تشكيل می دهد و بهترين روغن دنيا به شمار می رود.
مورینگا سالی 2 بار بذر می دهد و روغنی كه از آن گرفته می شود يكی از گران‌ترين روغن‌های دنيا به شمار می رود. از هر کيلو بذر آن ۲۱۲ گرم روغن قابل استحصال می باشد. وزن هر دانه حدود نيم گرم و هر درخت که حدود 6 تا 7 متر رشد می کند قادر به توليد ۶۰ گرم روغن است.
اگر بتوانيم ۲۰۰ درختچه در هر هکتار کاشت کنيم، می توانيم حدود ۱۲ کيلوگرم روغن از محصول در هر هکتار استحصال کنيم. كاشت اين درخت در هندوستان برای اشتغال مناطق محروم و فقير روستايی ترويج می شود.
 

روغن صنعتی يا طلای چرب

يکی از مهمترين خواص درخت مورینگا استحصال روغن از آن است. کارشناسان می گويند: ۲۱ درصد از هر دانه اين درختچه را روغن تشکيل می دهد و در صورت توسعه کشت و توليد انبوه می توان نياز کشور به روغن های صنعتی را از محل اين درختچه ها تامين کرد.

جهت تولید روغن به روش سنتی، بذرهای جمع آوری شده پس از جداسازی پوست از مغز به طور کلی له می‌ شوند و پس از له شدن در داخل دیگی ریخته و آب به آن اضافه و در معرض حرارت آتش قرار گرفته و محلول به دست آمده بدون وقفه هم‌زده می‌شود. روغن موجود در بذرها در اثر حرارت در سطح آب قرار می‌گیرد و به وسیله قاشق جمع آوری می‌شود.

تولید روغن به روش سنتی ۲۰ درصد برآورد شده و در صورت استفاده از روشهای مناسب و مکانیزه، روغن‌گیری تا ۴۰ درصد قابل افزایش است. روغن به دست آمده مایع و درجه انجماد آن بسیار پایین و به ندرت فاسد می‌شود. علاوه بر ارزش خوش‌ خوراکی و استفاده در طبخ غذا در صنعت نیز برای جلاکاری، عطرسازی، روغن‌ کاری چرخ دنده‌های ساعت‌های دیواری و مچی، چرخ‌های خیاطی و ماشینهای مکانیکی ظریف و چرخنده دار کاربرد دارد.

موارد استفاده درخت مورینگا

مورینگا درختی است با خواص فراوان به طوری که از تمامی قسمتهای آن برای مصارف گوناگون میتوان استفاده نمود. در زیر بخشی از موارد استفاده را بطور خلاصه و به شکل نمودار بیان نموده و در ادامه به شرح بعضی از آنها می پردازیم :
کاربردهای درخت مورینگا
  1. برگ و شاخه، میوه و پوست و تفاله میوه آن علوفه مناسبی برای دام هایی نظیر بز و گوسفند است.
  2. گلهای درخت مورینگا برای پرورش زنبورعسل و تهیه عسل دارویی بسیار مناسب است.
  3. ساقه درخت، صمغی ترشح می‌کند که سفید بوده و در برابر هوازدگی به رنگ قهوه‌ای قرمز یا قهوه‌ای مایل به سیاه در می‌آید و در چارچوب نقش و نگار روی پارچه پنبه‌ای یا چیت مورد استفاده قرار می‌گیرد.
  4. عصاره حاصله از جوشانده برگ در دباغی پوست و آماده‌سازی مشک آب و دوغ استفاده می‌شود.
  5. چاشنی و ادویه‌ای که از ریشه درخت تهیه می‌شود به هضم غذا کمک بسیاری می‌نماید.
  6. پوست تنه درخت مورینگا ضد جَرَب است و در درمان خارش مورد استفاده قرار می‌گیرد.
  7. جوشانده پوست و ریشه به صورت حمام گرم و کمپرس محلول گرم برای رفع اسپاسم یا انقباض عضلانی مفید است.
  8. برگهای گیاه به عنوان مدر و دارای اثرات دارویی شبیه آدرنالین برای درمان سوزاک بسیار مفید است.
  9. از گلهای آن برای دفع انگل، معالج تورم و جلوگیری از بزرگ شدن پروستات استفاده می‌شود.
  10. از میوه نارس آن به عنوان سم استفاده می‌شود.
  11. از بذر آن به عنوان آجیل استفاده می شود.
  12. از پوست آن در تهیه تشک، کاغذ و طناب استفاده می‏ شود.
  13. برگهای تازه، گلها و میوه جوان درخت گز روغن همانند سبزی مصرف غذایی دارند.
  14. برای این که درختچه‌ای زیبا و با شاخه‌های بلند و گل‌های سفید و میوه‌های شکیل و منحصر به فرد است بنابراین برای کشت در پارک‌ها، بلوارهای شهری می‌تواند کاربرد داشته باشد.

کاربردهای دارویی مورینگا

  • ریشه درخت مورینگا : در هضم غذا کمک می‏ کند و به عنوان چاشنی یا ادویه مصرف می‏ شود، برای درمان سوزاک و تب زرد مورد استفاده قرار می‏ گیرد. از ریشه پودر شده مخلوط با نمک ضمادی تهیه می‏ کنند که در تورم‏های غده‏ ای موثر است.
  • پوست درخت : در درمان خارش مورد استفاده است و صمغ قرمز آن برای درمان حالت های اسهالی مصرف می‏ شود. جوشانده پوست و ریشه به صورت حمام آب گرم یا کمپرس محلول گرم برای رفع اسپاسم یا انقباض های عضلانی مفید است.
  • گل : گلها دافع کرم، در درمان بزرگشدگی طحال، ضد نفخ، معالج صفرا و برونشیت است.
  • برگ : برگها را به عنوان یک ماده مدر برای درمان سوزاک می‏خورند که قی ‏آور نیز است.
  • میوه : میوه آن در معالجه ناراحتی‏ های کبد، طحال، دردهای آرتروز، کزاز و فلج بکار می ‏رود.
  • روغن : روغن در زخم‏ های جذامی مورد استفاده قرار می‏ گیرد همچنین برای درمان روماتیسم به صورت مصرف خارجی بکار می‏ رود و در تهیه کرم‏ های آرایشی استفاده می ‏شود.

تصویر قسمتهای دارویی درخت گز روغن

نحوه تکثیر مورینگا

مورینگا یک درخت سریع الرشد است بطوری که طول آن در سال اول می تواند به 3 متر نیز برسد. کاشت آن بسیار آسان است و به وسیله بذر و یا قلمه در زمین در منطقه آفتابی انجام می شود. به آسانی با قلمه زدن تکثیر شده و به آبیاری زیاد، آفت کش های خاص و یا کود نیاز ندارد،
در حالی که نسبت به خاک سنگی بیش ازحد اسیدی، قلیایی، شور و یا سخت تحمل پذیر است. تجزیه برگ درخت مورینگا بر روی زمین در نهایت، خاک نابارور را غنی می‌سازد. تنها نقاط ضعف آن آبیاری زیاد و دمای کمتر از 4 درجه است.
تکثیر آن به روش های زیر انجام می شود :
1. قلمه زدن

پس از توقف میوه دهی درخت در هر سال، برای رشد شاخه های جدید، نیاز به قطع شاخه های قدیمی می باشد. این شاخه ها گزینه های بسیار مناسبی برای رشد درختان جدید هستند. نحوه قلمه زدن درخت مورینگا بشرح زیر می باشد :

  1. حداقل 2.5cm در قطر و حداقل 1.8mدر طول برش ایجاد کنید.
  2. یک سوراخ 1m×1m×1m حفر نمایید.
  3. برش را در این سوراخ قرار داده و با مخلوطی از خاک، شن و ماسه و کود کمپوست پرکنید. قاعده برش را محکم ببندید. آن را به صورت گنبد کوچک یا مخروطی، شیبدار به سمت پایین به دور از برش شکل دهید. بهتر است آب با شاخه درخت جدید برخورد نکند.
  4. سخاوتمندانه به درخت مورینگا آب دهید ولی به صورتی که قلمه ها در آب غرق نشوند.
2. کاشت بذر
دانه های مورینگا فاقد دوره خواب است و می توانند به محض بلوغ کاشته شوند :

الف) کاشت بذر در زمین : بهترین کار برای کاشتن دانه ها این است که آنها را به طور مستقیم در محل مورد نظر جهت درخت مورینگا قرار داد و از جابجایی نهال خودداری کرد. نهال، جوان و شکننده هستند و اغلب نمی تواند پس از جابجایی زنده بماند. برای کاشت بذر به طور مستقیم در زمین

  1. یک منطقه با خاک سبک و شنی انتخاب کنید، خاک سنگین رسی و یا آب گرفته مناسب نیست.
  2. گودالی با ابعاد 30 cm×30 cm×30 cm حفر کنید. مجدداً آن را با خاک سبک پر نمایید. کود کشاورزی یا کمپوست به رشد بهتر درخت کمک خواهد کرد، اگر چه درختان مورینگا در خاکهای فقیر نیز رشد می کنند.
  3. سه تا پنج دانه را با فاصله 5 cm از هم در گودال قرار دهید. عمق آنها نباید بیش از 1.5 cm یا یک بند انگشت باشد.
  4. خاک را به اندازه کافی مرطوب نگه دارید، نه آنقدر که قسمت بالای آن خشک و نهال در حال ظهور خفه گردد و نه بیش از حد مرطوب که دانه ها غرق و پوسیده شوند.
  5. وقتی که طول نهال ها 10 cm تا15 cm شد، سالمترین نهال ها را در زمین نگه داشته و بقیه را حذف کنید. موریانه ها و نماتد می تواند نهال جوان را بکشند بنابراین اقدامات لازم برای حفاظت از آنها را از این دوخطر انجام دهید.

توجه : در صورتی که خاک سنگین است، یک سوراخ بزرگتر از 90 cm در قطر و 90 cm در عمیق حفر و آن را با 1 قسمت شن و ماسه و 2 قسمت خاک اصلی پر نمایید. کمپوست و یا کود اضافه شده کمک خواهد کرد .


ب) کاشت بذر در کیسه پلاستیکی :
هنگامی که کاشت مستقیم در زمین امکانپذیر نمی باشد از روش زیر استفاده کنید :

  1. کیسه های نهال را با مخلوط خاک سبک یعنی 3 قسمت خاک به 1 قسمت شن و ماسه پر کنید.
  2. دو یا سه بذر را در هر کیسه در عمق 0.5 cm قرار دهید.
  3. آن را به اندازه کافی مرطوب نگه دارید، جوانه زنی در دو هفته رخ می دهد.
  4. جوانه های اضافی را جابجا کنید و تنها  یکی از آنها را در هر کیسه باقی بگذارید نهال را پس از چهار تا شش ماه، زمانی که طول آنها به  60-90cm   رسید می‌توان جابجا کرد.
3. انتقال نهال

زمینی که در آن درخت مورینگا کاشته می شود باید سبک و شنی باشند. خاک سنگین با خاک رس یا اشباع از آب مناسب نیست. گودالی با سطح و عمق 30 cmحفر نمایید. آنرا با خاک سبک پر نمایید. اضافه نمودن کمپوست یا کود کشاورزی به رشد بهتر درخت کمک می نماید. نکاتی که برای انتقال نهال باید رعایت کرد :

  1. گودالها را یک روز قبل از انتقال نشاء آب دهید.
  2. برای اجتناب کردن از آفتاب گرم روز اول، نهال ها باید در اواخر بعداز ظهر کاشته شوند.
  3. یک سوراخ به اندازه خاک درون کیسه در گودال حفر نمایید. با دقت کیسه های نهال را باز نموده و در گودال قرار دهید. مراقب باشید برای حفظ خاک اطراف ریشه ها، نهال ها را به طور کامل و دست نخورده جابجا نمایید.
  4. در اطراف پایه نهال، خاک بریزید.
  5. در چند روز اول به آرامی نهال را آبیاری نمایید. برای حمایت نهال هایی که می افتند، یک چوب در کنارشان قرار دهید. همچنین آنها را از موریانه و نماتود محافظت نمایید.

جهت سفارش طرح توجیهی کاشت و فرآوری درخت مورینگا (گز روغن)  با شماره : 09056370500 تماس بگیرید.

لطفا به این مطلب امتیاز دهید:

امتیاز کاربر: 4.35 ( 2 نتایج)
گردآورنده
تی توجیهی
نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

یک نظر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

20 − 19 =

دکمه بازگشت به بالا
0